Na zabytkowym cmentarzu w Czarnym Ostrowie * Rescuing Polish heritage in Ukraine

W trosce o polskie dziedzictwo kulturowe na Podolu w licznym gronie wolontariuszy przeprowadziliśmy  nasz pierwszy turnus prac konserwatorskich zabytkowych nagrobków na cmentarzu katolickim w Czarnym Ostrowie (Чорний Острів) w Ukrainie. Projekt „Ożywione kamienie na ścieżkach przeszłości Podola – zabytkowy cmentarz w Czarnym Ostrowie” to wspólne polsko-ukraińskie przedsięwzięcie trzech stowarzyszeń Społeczny Komitet Ochrony Falent + Stowarzyszenie Magurycz + Coemeterium  z udziałem licznych Partnerów finansowane m.in. przez polski Instytut Polonika.

Czarny Ostrów to miasteczko lokowane na prawie magdeburskim w 1566 r. przez Króla Zygmunta Augusta na polskim Podolu w Koronie Rzeczpospolitej Obojga Narodów. Od tamtych czasów w mieście i okolicach mieszka znaczna społeczność polska, której śladem jest m.in. Cmentarz katolicki zlokalizowany na przedmieściu zwanym Wilcza Góra. Na rozległym (ok. 3 ha) terenie znajdują się tutaj setki polskich nagrobków stawianych począwszy od przełomu XVIII/XIX w. Czas okupacji sowieckiej i nazistowskiej (1923-1991) zredukował polską społeczność i poczynił spustoszenia w sferze kultury i przestrzeni. Efekty widać m.in. w zniszczeniach zabytkowych nagrobków czarnoostrowskiego cmentarza.

200 letni kościół parafii katolickiej

Pałac Przezdzieckich  w Czarnym Ostrowie

Cmentarz i zabytki Czarnego Ostrowa są uznane za znaczące polskie dziedzictwo leżące poza granicami dzisiejszej Polski. Stąd projekt ratunkowo-konserwatorski „Ożywione kamienie na ścieżkach przeszłości Podola- zabytkowy cmentarz w Czarnym Ostrowie” uzyskał finansowanie w 85% z Narodowego Instytutu Polskiego Dziedzictwa Kulturowego Zagranicą POLONIKA w ramach programu „Polskie dziedzictwo kulturowe za granicą – Wolontariat. Edycja 2026” .

Grant obejmuje zakup środków konserwatorskich, narzędzi, wyposażenia bazy konserwatorskiej (tworzonej w Czarnym Ostrowie) oraz refinansowanie kosztów podróży wolontariuszy i podstawowego ich wyżywienia. Noclegi i śniadania zapewniają rodziny z tutejszej parafii katolickiej . Pozostałe środki pochodzą z funduszy SKOF i partnerów: Parafia Rzymsko-katolicka Wniebowziecia NMP , firma kamieniarska ASTIR Zbigniew Duliński z Jaworowej, Klub Sportowy Balu z Czarnego Ostrowa, firma pogrzebowa Ziemia i Niebo z Chmielnickiewo , Pan Ivan Czubok .

Przygotowując wniosek grantowy do Instytut Polonika nawiązaliśmy kontakt z władzami Czarnego Ostrowa . Otrzymane „dozwolenie” umożliwiło prace konserwatorskie i pomogło nam szybko przekroczyć granicę ze wszystkimi narzędziami i środkami chemicznymi potrzebnymi do naprawy nagrobków .
W przerwie prac na cmentarzu odwiedziłem hołowę hromady czyli wójta gminy Czarny Ostrów pana Michaylo Dziś . Była to interesująca rozmowa w gronie samorządowców o związkach kulturowych, podobieństwach, różnicach i problemach naszych gmin . Jest miejsce i wola na współpracę. Szczególnie teraz, gdy cała Ukraina odpiera brutalną agresję rossji, ponosząc ogromne koszty i cierpienia .

fot. Wojciech Rogowski, Walentyn Mahovkin, Jolanta Młynarczyk