Co dalej z zabytkową aleją Hrabską? * What’s next for the historic Hrabska Avenue?

Wkrótce po tym odbyły się wizja lokalna i narada z udziałem osób odpowiedzialnych za stan Alei Hrabskiej. Widząc, w jakim stanie są drzewa, rozmawialiśmy o konieczności pilnej rewitalizacji zabytkowej, powstałej w połowie XIX w., widokowej, reprezentacyjnej „alei Hrabskiej” wiodącej od szosy historycznego Traktu Radomskiego do pałacu w Falentach. Alei będącej do dziś wyróżnikiem krajobrazu gminy Raszyn.

Spośród tych ok. 120 drzew pierwszego nasadzenia w XIX w. do dnia inwentaryzacji (2021) zachowało się ich tylko 55 sztuk . Wśród nich 29 roślin wymagało już w 2021 r. pilnych prac pielęgnacyjnych, które zostały wykonane na zlecenie Starostwa w latach kolejnych. Niestety, zabiegi te nie zatrzymały destrukcyjnych czynników, które spowodowały przewrócenie się lub złamanie kolejnych 8 zabytkowych drzew oraz uschnięcie kolejnych.

Tak więc, obecnie na tym najcenniejszym odcinku Alei rośnie już tylko ok. 40 oryginalnych starych jesionów w różnej kondycji, część z nich w bardzo złej (uschłe, spróchniałe, połamane konary). Pozostałe drzewa to nasadzenia zastępcze, ale także samosiejki różnych gatunków, które wymagają też pielęgnacji, formowania lub zastąpienia drzewami gatunkowymi, by zachować charakter zabytkowej alei widokowej.

Aleja Hrabska dzieli się na 3 odcinki. Centralna część alei nad Stawem Falenckim (ok. 500 m) przebiega przez teren rezerwatu przyrody i objęta jest ochroną w formie pomnika przyrody – alei drzew. Ten widokowy odcinek drogi do pałacu obsadzony był wiązami w formie dwóch regularnych szpalerów o odległościach pomiędzy drzewami ok. 9 m.

W wyniku narady uzgodniono działanie w ścisłej współpracy władz powiatu, gminy, ochrony środowiska, ochrony zabytków i mieszkańców według planu mającego na celu:

• zapewnienie bezpieczeństwa ludności i ruchu drogowego,

• zachowanie alei drzew na kolejne stulecie,

• przywrócenie jej historycznego wyglądu – charakterystycznej pięknej alei widokowej, obsadzonej wiązami w regularnych odstępach, wiodącej do zabytkowego zespołu pałacowego w Falentach.

Ustalono, że Starostwo Powiatowe w Pruszkowie przeprowadzi na odcinku A (od al. Krakowskiej do d. stróżówki) nasadzenia zastępujące w trybie gwarancyjnym. Prace rozpoczną się wraz z rozmarznięciem gruntu. Nasadzone zostaną nowe drzewa w miejscach wypadłych (uschłych) drzew z ostatniego nasadzenia objętych gwarancją. Nastąpi inwentaryzacja pozostałych drzew i ich pielęgnacja zgodna z celem rewitalizacji.

Urząd Gminy Raszyn zlecił powtórne badania starodrzewu oraz inwentaryzację i ocenę kondycji wszystkich drzew rosnących obecnie na odcinku P (Pomnik Przyrody) i na odcinku B al. Hrabskiej od bramy przy pałacu do Ośrodka 4 Żywioły Falenty. Wynik badania dendrologicznego pozwoli wskazać drzewa, które wymagają pilnych prac pielęgnacyjnych lub usunięcia ze względów bezpieczeństwa (takie blisko dwustuletnie drzewo, nawet suche, waży kilka ton i może stanowić śmiertelne zagrożenie w wypadku upadku) oraz ze względu na zachowanie formy alei drzew — pomnika przyrody.

Dylematem jest czy nadal nasadzać jesiony, które w ostatnich dekadach w Polsce i Europie są niszczone przez grafiozę śmiertelna choroba naczyniowa wywoływana przez grzyby z rodzaju Ophiostoma, które przenoszone są przez chrząszcze z rodziny kornikowatych, takie jak ogłotek wiązowiec. Alternatywą jest wprowadzenie innych gatunków drzew lub odmian jesionów odporniejszych (importowanych, wyższe koszty).

W oparciu o wyniki tych badań i inwentaryzacji Urząd Gminy Raszyn z Partnerami przygotuje plan rewitalizacji alei, który wskaże najlepiej rokujące drzewa do zachowania i dalszego prowadzenia jako kluczowe elementy alei oraz zaleci postępowanie z chorymi, martwymi i uszkodzonymi drzewami zagrażającymi bezpieczeństwu ruchu.

Rozważone będą możliwe dwie metody odnowy alei: stopniowe odtwarzanie alei poprzez nasadzenia w miejsce usuwanych drzew albo jednorazową wymianę starodrzewu i samosiejek na nowe pokolenie drzew określonych gatunków. Decyzja zostanie oparta na merytorycznych wynikach badania i możliwościach finansowych naszego samorządu. Władze i partnerzy podejmą wszelkie starania o pozyskanie wystarczających funduszy na finansowanie projektu rewitalizacji Alei Hrabskiej (granty, dotacje, środki budżetowe, składki itp.).

Całość prac – wraz z rekomendacją wybranej metody, kosztorysem i harmonogramem – Gmina Raszyn skonsultuje z Regionalną Dyrekcją Ochrony Środowiska w Warszawie i Instytutem Technologiczno-Przyrodniczym (administrator Rezerwatu), oraz z Mazowieckim Wojewódzkim Konserwatorem Zabytków, a następnie przedstawi Radzie Gminy konkluzje do decyzji, gdyż to Rada Gminy ustanowiła Pomnik przyrody i ona odpowiada za jego stan i ochronę. Rada gminy uchwala też budżet.

Jak wszystko dobrze się ułoży, podejmiemy mądre decyzje, znajdziemy finansowanie nasadzeń dorodnych drzew oraz znajdziemy sposób na zmniejszenie ruchu drogowego w Al. Hrabskiej (a rysuje się taka możliwość), to już za kilka lat aleja Hrabska znów będzie zachwycać mieszkańców naszej gminy. I nie tylko.

—

W wizji lokalnej uczestniczyli przedstawiciele Urzędu Gminy Raszyn (pomnik przyrody – aleja starodrzewu), Starostwa w Pruszkowie (droga powiatowa, w której poboczu rosną drzewa), Polskiego Towarzystwa Leśnego (ekspert leśnik) i Społecznego Komitetu Ochrony Falent (wnioskodawca). Obecni byli zastępca wójta gminy Raszyn, Aneta Wrotna, członek zarządu powiatu pruszkowskiego, Michał Pihowicz, radny Wojciech Rogowski, a także kierownicy i pracownicy referatów ochrony środowiska ww. urzędów.